Arşivde Kaybolan Rapor, Mükellefe Kesilen Ceza

Bir vatandaş 2016 yılında devlet hastanesinden yüzde 90 engellilik oranı içeren sağlık kurulu raporu alıyor ve bu rapora dayanarak ÖTV istisnasından yararlanıp bir araç ediniyor. Üç yıl sonra vergi dairesi raporun teyidini istiyor; hastane, raporun arşiv kayıtlarında ve Ulusal Veri Bankası'nda bulunamadığını bildiriyor. Sonuç? Mükellef takdir komisyonuna sevk ediliyor; bir kat vergi ziyaı cezalı ÖTV ve KDV ile dört yıllık cezalı MTV tahakkuk ettiriliyor. Aynı hastaneden 2019 yılında alınan ve yüzde 91 engellilik oranını teyit eden ikinci rapor ise "geçmişe etkili olarak ikame edilemez" denilerek bir kenara bırakılıyor.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü'nün 18 Haziran 2026 tarihli ve 2021/42538 başvuru numaralı kararı 4 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Mahkeme oybirliğiyle, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine hükmetti ve dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır Vergi Mahkemesi'ne gönderdi.

Aynı rapor, iki mahkeme, iki zıt sonuç

Olayın en çarpıcı yanı şu; MTV tahakkukuna karşı İstanbul 1. Vergi Mahkemesi'nde açılan davada mahkeme, raporların sahteliğine ilişkin idarenin herhangi bir iddiası bulunmadığını tespit ederek davayı kabul etti ve bu karar istinaftan geçerek kesinleşti. Aynı rapor, aynı mükellef, aynı olgu; ÖTV ve KDV davalarında ise Diyarbakır Vergi Mahkemesi ve Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi tam da bu çelişkiye parmak bastı. Raporlar arasında çelişki yokken, aynı teşhis ve birbirine çok yakın engellilik oranı iki raporda da yer alırken ve 2019 tarihli rapor hastane kayıtlarında mevcutken bu raporun hiçe sayılmasını "öngörülemez" bir yorum olarak niteledi; mahkemenin somut olayın açıkça belirli olan koşullarını gözetmediğini söyledi.

Kimin kusuru, kimin cezası?

Burada asıl sorulması gereken soru şudur; bir kamu hastanesinin arşivinde kaybolan belgenin faturası neden mükellefe kesilir? Rapor hastanece düzenlenmiş, imzalanmış, idareye ibraz edilmiş ve istisna uygulanmıştır. Yıllar sonra kaydın bulunamaması, imzalayan hekimlerin hastaneden ayrılmış olması nedeniyle imza teyidinin yapılamaması, mükellefin hâkimiyet alanı dışındaki olgulardır. İdare raporun sahte olduğunu iddia etmemiş, bu yönde bir soruşturma da yürütmemiştir. Buna rağmen raporun "gerçeği yansıtmadığından bahisle" takdir komisyonuna sevk ve bir kat vergi ziyaı cezası. Anayasa Mahkemesi içtihadında ceza niteliği kabul edilen vergi ziyaı cezasının, mükellefe yüklenebilecek hiçbir fiilin ortaya konmadığı bir olayda uygulanması, cezanın şahsiliği ilkesiyle bağdaşmaz.

İspat yükü tersine mi döndü?

Vergi Usul Kanunu'nun 3. maddesi, vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyetinin esas olduğunu söyler; iktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan bir durumu ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür. Somut olayda idare "rapor gerçeği yansıtmıyor" demiş, ancak kanıt olarak yalnızca arşivde bulunamama olgusunu göstermiştir. Bir belgenin bulunamaması ile sahte olması arasında hukuken derin bir fark vardır. Mahkemelerin bu farkı görmeyip arşiv eksikliğini mükellef aleyhine bir karine gibi kullanması, ispat yükünü fiilen tersine çevirmiştir. Mükellef, devletin tutamadığı kaydı yeniden üretmek için aynı hastaneden ikinci bir rapor almış; bu çaba da "geçmişe etkili olamaz" denilerek anlamsızlaştırılmıştır.

Çelişkili kararlar ve hukuki güvenlik

Aynı maddi olgu hakkında iki vergi mahkemesinin birbirine zıt sonuçlara ulaşması, bireysel bir mağduriyetin ötesinde sistemik bir soruna işaret eder. Vergi yargısında her tahakkuk için ayrı dava açılması zorunluluğu, aynı olgunun farklı mahkemelerde parça parça değerlendirilmesine yol açıyor. MTV davası mükellef lehine kesinleşmişken ÖTV davasında aynı raporun geçersiz sayılması, yargıya güveni sarsan bir tablodur. Anayasa Mahkemesi'nin bu kararda yeniden hatırlattığı ölçüt tam da budur; somut olayın açıkça belirli olan koşullarının gözetilmemesi, yargılamanın sonucuna ilişkin bir hususu usule ilişkin bir güvenceye dönüştürür ve bireysel başvuru denetiminin kapısını açar.

Uygulama için çıkarımlar

• Vergi daireleri, kamu kurumlarından teyit alamadıkları belgeleri doğrudan gerçeğe aykırı saymak yerine ilgili kurumla birlikte araştırma yürütmeli; gerekirse yeni rapor düzenletmelidir.
• Vergi mahkemeleri, aynı mükellefin aynı olguya dayanan diğer davalarındaki kesinleşmiş kararları gözetmeli; farklı sonuca varacaksa bu çelişkiyi açıkça gerekçelendirmelidir.
• Mükellefler açısından ders açıktır; teyit edilemeyen belgenin yerine aynı kurumdan alınan yeni belge dosyaya mutlaka sunulmalı, lehe kesinleşen kararlar diğer dosyalara delil olarak taşınmalı ve çelişki bireysel başvuruda açıkça işlenmelidir.

Devletin kendi arşivini tutamamasının bedelini vatandaşa ödeten bir anlayış hukuk devletiyle bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesi bu anlayışı bir kez daha durdurdu; asıl mesele, vergi yargısının bu uyarıyı bir sonraki dosyada hatırlamasıdır.

Kaynak; Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2021/42538, 18/6/2026, Resmî Gazete 4/11/2026, Sayı 33420 (AYM Kararlar Bilgi Bankası).