VUK m. 359'daki Hüküm "Etkin Pişmanlık" Değildir

7394 sayılı Kanunla VUK m. 359'a eklenen iki fıkra, vergi kaçakçılığı suçlarında ödeme karşılığında ceza indirimi öngörüyor. Uygulamada, hatta yargı kararlarında bile bu kuruma istikrarlı biçimde "etkin pişmanlık" deniyor. Yanlış; ve yalnızca bir terminoloji meselesi de değil.

Etkin pişmanlık (örneğin TCK m. 168), failin suçu işledikten sonra gönüllü iade veya tazmin yoluyla pişmanlığını dışa vurmasıdır. Failin zımni de olsa suç ikrarı, kurumun mantıksal ön kabulüdür; çünkü pişman olunan şey, failin yaptığı kabul edilen fiildir.

Oysa VUK m. 359'a eklenen fıkralara göre vergi, gecikme faizi, gecikme zammı ve cezanın yarısı ödenirse ceza soruşturmada yarı, kovuşturmada üçte bir oranında indiriliyor. Metinde "pişmanlık" kavramı geçmiyor, ikrar aranmıyor, failin iradi tutumuna dair tek bir kelime yok. Ödeme üçüncü kişilerce de yapılabiliyor ve bu ödeme, vergi mahkemesinde tarhiyatın iptalini istemeye engel değil. Mükellef hem ceza indiriminden yararlanıp hem de "ben bu vergiyi borçlu değilim" diyerek idari yargıda mücadele edebiliyor. Klasik etkin pişmanlıkta böyle bir durum düşünülemez.

Bu nedenle bu kurum sui generis; vergi hukukuna özgü, hazine menfaatini esas alan, mağdurun zararına değil kamu alacağının tahsiline bağlı, failin psikolojisine değil mekanik bir ödeme şartına bağlı bir cezayı azaltıcı neden. Klasik etkin pişmanlıkla yalnızca ödeme unsuru benzeşiyor; ruhu, dogmatik temeli ve hukuki sonuçları tamamen farklı.

Buna rağmen savcılıklar ifade alma sırasında şüpheliye "etkin pişmanlık" başlığı altında "vergi ve cezayı ödeyecek misin?" diye soruyor. Verilen örtük mesaj "ödersen pişmansın". Bu ise susma hakkı ve aleyhe beyanda bulunmama güvencesi (Anayasa m. 38, AİHS m. 6) bakımından ciddi risk taşıyor.

Doğru kullanım "ödemeye bağlı ceza indirimi" olmalı. Şüpheli vergiyi ödeyip yine de suçsuzluğunu savunabilir; ödeme ikrar değildir. Adı doğru konsa, uygulaması da yerli yerine oturur kanaatindeyim.