Haksız Tahsil Edilen Vergi Faizsiz İade Edilemez

Anayasa Mahkemesi, 30 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2021/22795 başvuru numaralı kararıyla vergi hukukunun en eski tartışmalarından birine yeniden noktayı koydu. Haksız tahsil edilen bir vergi, aradan geçen süre için faiz ödenmeksizin yalnızca anapara olarak iade edilirse mülkiyet hakkı ihlal edilmiş olur.

Olay tanıdık. İş akdi ikale sözleşmesiyle sona eren bir çalışana ödenen iş sonu tazminatından gelir vergisi kesilmiş; vergi mahkemesi bu kesintinin açık bir vergi hatası olduğuna karar vermiş ve tutar iade edilmiştir. Ancak idare, kesinti tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için tek kuruş faiz ödememiştir. Başvurucunun faiz talebini kabul eden ilk derece mahkemesinin kararı istinafta kaldırılmış; bölge idare mahkemesi, ortada tahsil edilmiş bir tecil faizi bulunmadığından düzeltme ve şikâyet yoluyla giderilebilecek bir vergi hatasının da bulunmadığı gerekçesiyle davayı kesin olarak reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımı kabul etmedi. Mahkemeye göre haksız tahsil edilen bir tutarın iadesi nominal bedelin ödenmesiyle sınırlı tutulamaz; birey o paradan yoksun kaldığı süre boyunca uğradığı ekonomik kaybın da faiz veya benzeri bir yolla giderilmesi gerekir. Aksi hâlde devletin mülkiyet hakkını koruma yükümlülüğü hakkın yalnızca şeklen tanınmasından ibaret kalır. Mahkeme, 2015 tarihli Akel Gıda kararında ortaya koyduğu ilkeleri hatırlatmış; Danıştayın Üçüncü, Dördüncü, Yedinci ve Dokuzuncu Dairelerinin fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin tecil faiziyle birlikte iadesi gerektiği yönündeki kararlarına da atıf yapmıştır. Sonuç, oybirliğiyle ihlal ve yeniden yargılama.

Bu kararın asıl önemi, ikale tazminatlarının vergilendirilmesi meselesini aşıyor; karar, vergi iadesinde faizin hukuki niteliğini netleştiriyor. Faizi idarenin lütfuyla verilen bir ek ödeme gibi görmek yanlıştır; faiz iadenin tamamlayıcı unsurudur. Kanun koyucu da bunu 2012 yılında Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin dördüncü fıkrasında yaptığı değişiklikle açıkça kabul etmişti. Fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin tahsil tarihinden itibaren tecil faizi oranında hesaplanan faizle birlikte iadesi o tarihten beri kanunun açık hükmüdür. Buna rağmen idarenin faizsiz iade yapması ve bir istinaf mahkemesinin bunu hukuka uygun bulması, sorunun mevzuattan çok uygulamadaki reflekslerden kaynaklandığını gösteriyor.

Uygulamada ne oluyor? Vergi daireleri, yargı kararıyla iade ettikleri tutarlarda faizi çoğu zaman ya hiç hesaplamıyor ya da ancak ayrı bir dava açıldığında ödüyor. Mükellef, önce verginin iadesi için, sonra faizin ödenmesi için ayrı ayrı yargı yolunu tüketmek zorunda kalıyor. Bu kararda da başvurucu önce iade, sonra faiz için iki ayrı dava dizisi yürütmüş; 2018'de başlayan süreç ancak 2026'da Anayasa Mahkemesi kararıyla sonuçlanmıştır. Parası yıllarca devletin kasasında bekleyen bir kişiye nominal tutarı ödeyip hesabı kapatmanın, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde fiilen kısmi bir müsadere anlamına geldiğini söylemek abartı olmaz.

Konu Türkiye'ye özgü de değil. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Eko-Elda AVEE/Yunanistan kararında haksız tahsil edilen verginin yıllar sonra faizsiz iade edilmesini Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesine aykırı bulmuştu. Anayasa Mahkemesi'nin içtihadı da bu çizgiyle uyumludur. Dolayısıyla vergi yargısında faiz talebini hukuki ihtilaf sayıp düzeltme ve şikâyet yolunun dışında tutan yaklaşımın, hem anayasal hem de uluslararası standartlar karşısında savunulabilir bir tarafı kalmamıştır.

Peki bundan sonra ne olmalı? Birincisi, vergi daireleri yargı kararıyla veya düzeltme yoluyla yaptıkları her iadede faizi kendiliğinden hesaplamalıdır; bunun için ayrı bir dilekçe veya dava beklenmesi kanunun açık hükmüne aykırıdır. İkincisi, bölge idare mahkemeleri faiz talebini düzeltme ve şikâyet kapsamının dışına iten dar yorumdan vazgeçmelidir; Anayasa Mahkemesi bu yorumun mülkiyet hakkıyla bağdaşmadığını artık açıkça söylemiştir. Üçüncüsü, mükellef vekilleri iade davalarında faiz talebini en baştan ve açıkça dile getirmeli; kesinti tarihini ve iade tarihini dosyada belgelemelidir.

Haksız alınan bir vergiyi yıllar sonra kuruşu kuruşuna geri vermek adaletin yerine getirilmesi sayılmaz; devletin elinde bekleyen paranın bedelini ödemeyen bir iade, hakkın yalnızca kâğıt üzerinde tanınmasıdır.

Bu yazıda Anayasa Mahkemesi'nin 18/5/2026 tarihli ve 2021/22795 başvuru numaralı kararı (Resmî Gazete, 30/10/2026, Sayı 33415) ile AİHM'in Eko-Elda AVEE/Yunanistan kararı esas alınmıştır.