Depremin Vergisel Sonuçları-1

DEPREM ÂFETİNİN EMLAK VERGİSİ MÜKELLEFİYETİNE ETKİSİ

I-GİRİŞ 

Bu çalışma notunda, 06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli olarak meydana gelen depremlerde orta hasarlı olan ve kullanılmamasına rağmen yıkımı gerçekleştirilmeyen veya güçlendirme işlemi yapılan binalarla ilgili olarak emlak vergisi muafiyetinin uygulanıp uygulanmayacağı, hasarlı olan binaların yıkımı işleminden itibaren 2 (İki) yıl süre içerisinde inşası tamamlanmayan taşınmazlardan bina veya arsa vergisinin ne kadar süre ile alınıp alınmayacağı açıklanmıştır. 

II- MEVZUAT

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun; 

5/c maddesi, “Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetler sebebiyle binaları yanan, yıkılan veya kullanılmaz hale gelen veya yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ ve benzeri (Deprem hariç) afetlerle zarar görmesi muhtemel yerlerdeki binaların vergi mükellefleri tarafından afetin vukubulduğu veya afete maruz bulunduğunun yetkili kuruluşça tebliği tarihinden itibaren en geç 5 yıl içinde afetin vukubulduğu yerde veya kamu kuruluşlarınca gösterilen yerlerde inşa edilen binalar inşalarının sona erdiği yılı, kamu kuruluşlarınca ilgili kanunlarına göre inşa olunup hak sahiplerine teslim edilen binalar devredildikleri yılı takibeden bütçe yılından itibaren 10 yıl süre ile geçici muafiyetten faydalandırılır. (Bu halde, bu maddenin (a) fıkrası hükmü uygulanmaz.) Şu kadar ki, kamu kuruluşlarınca afet bölgesi olduğu nedeniyle inşaat yasağı konulan yerlerde yapılan binalar için bu muafiyet uygulanmaz. Muafiyetten faydalanacak mükellefler, İmar ve İskan Bakanlığından veya bu Bakanlığın yetkili kıldığı kuruluşlardan afete maruz kaldıklarına dair alacakları bir belgeyi vergi dairesine ibraz etmeye mecburdurlar.”,  

9. maddesi, “Bina vergisi mükellefiyeti; a) 33 üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu, aynı maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi, b) Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi, c) Muafiyetin sukut ettiği tarihi, Takip eden bütçe yılından itibaren başlar. Yanan, yıkılan, tamamen kullanılmaz hale gelen veya vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayların vukubulduğu tarihi takibeden taksitten itibaren sona erer. Oturulması ve kullanılması kanunların verdiği yetkiye dayanılarak yasak edilen binaların vergileri, mükelleflerce keyfiyetin vergi dairesine bildirilmesi veya vergi dairesince re'sen tespit edilmesi üzerine, bu olayların vukua geldiği tarihlerden sonra gelen taksitlerden itibaren, bu hallerin devam ettiği sürece alınmaz.”,

19. maddesi, “Arazi vergisi mükellefiyeti; a) 33 üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu tarihi, aynı maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi, b) Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi, c) Muafiyetin sukut ettiği tarihi, Takip eden bütçe yılından itibaren başlar. Vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan araziden dolayı mükellefiyet, bu olayın vukubulduğu tarihi takibeden taksitten itibaren sona erer. Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak tasarrufu yasak edilen arazinin vergisi, mükelleflerce keyfiyetin vergi dairesine bildirilmesi veya vergi dairesince re'sen tespit edilmesi üzerine yasaklama tarihini izliyen taksitlerden itibaren bu hallerin devam ettiği sürece alınmaz. Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetler sebebiyle yanan, yıkılan binaların arsalarına ait vergiler, bu olayların vukua geldiği tarihleri takibeden bütçe yılından itibaren iki yıl süre ile alınmaz. Üzerine bina yapılan arsanın Arazi Vergisi mükellefiyeti, inşaatın bittiği yılı takipeden bütçe yılından itibaren sona erer.”,

23. maddesi, “Bu Kanunun 33 üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde (geçici ve daimi muafiyetten faydalanılması hali dahil) emlâk vergisi bildirimi verilmesi zorunludur. Devlete ait arazi için bildirim verilmez. Bildirimler; a) Yeni inşa edilen binalar için, inşaatın sona erdiği veya inşaatın sona ermesinden evvel kısmen kullanılmaya başlanmış ise her kısmın kullanılmasına başlandığı bütçe yılı içerisinde, b) Bu Kanunun 33 üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde, değişikliğin vuku bulduğu bütçe yılı içerisinde, Emlâkın bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verilir. Yukarıdaki fıkralarda yazılı haller bütçe yılının son üç ayı içinde vuku bulduğu takdirde bildirim, olayın vuku bulduğu tarihten itibaren üç ay içinde verilir. Elbirliği mülkiyetinde mükellefler müşterek imzalı bir bildirim verebilecekleri gibi, münferiden de bildirim verebilirler. Paylı mülkiyet halinde ise bildirim münferiden verilir. Elbirliği mülkiyetinde münferiden bildirim verildiği takdirde, gayrimenkule ait vergi değeri üzerinden hissedarların adedine göre ayrı ayrı tarh ve tahakkuk yapılır. Bildirimlerin şekli ve kapsamı Maliye Bakanlığınca belirlenir.”

33/2 maddesi, “Vergi değerini tadil eden sebepler aşağıda gösterilmiştir: (…) 2. Bir binanın yanması, yıkılması suretiyle veya sair sebeplerle tamamen veya kısmen harabolması veya binada mevcut asansör veya kalorifer tesislerinin kısmen veya tamamen kaldırılması (…)” 

şeklindedir. 

26 seri no’lu Emlak Vergisi Genel Tebliğinin,  

(5) numaralı paragrafı, “Emlak Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre, 17 Ağustos 1999 tarihinde Marmara bölgesi ve civarında meydana gelen deprem nedeniyle yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayın meydana geldiği tarihi takip eden taksitten itibaren sona erecektir. Dolayısıyla, söz konusu binalardan dolayı daha önce bina vergisi mükellefiyeti bulunanlar, bu verginin 1999 yılı ikinci taksitini ödemeyeceklerdir. Binaların yıkılması, yanması veya tamamen kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle bu binaların bina vergisi mükellefiyeti sona erecektir. Ancak, bu binalar arsa vasfını kazanacaklardır. Bu durum, 33 üncü maddeye göre vergi değerini tadil eden sebeplerden olup mükellefler, arsaların bulunduğu belediyeye 1999 yılı sonuna kadar arsa beyannamesi vereceklerdir. Ancak, Emlak Vergisi Kanununun 19 uncu maddesine göre deprem sonucu yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binaların arsalarına ait vergilerin, bu olayların meydana geldiği 1999 yılını takip eden bütçe yılından itibaren iki yıl süreyle (2000 ve 2001 yıllarında) ödenmesi söz konusu olmayacaktır.” 

şeklindedir.

III- İNCELEME

06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli olarak meydana gelen depremlerde orta hasarlı olan ve kullanılmamasına rağmen yıkımı gerçekleştirilmeyen veya güçlendirme işlemi yapılan binalarla ilgili olarak emlak vergisi muafiyetinin uygulanıp uygulanmayacağı, hasarlı olan binaların yıkımı işleminden itibaren 2 (İki) yıl süre içerisinde inşası tamamlanmayan taşınmazlardan bina veya arsa vergisinin ne kadar süre ile alınıp alınmayacağı yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre incelendiğinde; Deprem nedeniyle yıkılan, yanan veya tamamen kullanılmaz hale gelen ve kanunların verdiği yetkiye dayanılarak yasak edilen binalardan dolayı mükellefiyet, bu olayın meydana geldiği 06/02/2023 tarihini takip eden taksitten itibaren sona ereceğinden, depremin etkilediği 10 ilin sınırları içerisinde bulunan binalardan daha önce bina vergisi mükellefiyeti bulunanlar, bu verginin 2023 yılının birinci ve ikinci taksitlerini ödemeyecekler ve bu haller devam ettiği sürece de bunlardan bina vergisi alınmayacaktır.  

Emlak Vergisi Kanununun 33/2 maddesi kapsamında, hasarlı binaların yıkılması ile bu binaların bina vergisi mükellefiyeti sona ermek suretiyle bunlar arsa vasfını iktisap edeceğinden, vergi değerini tadil eden bu sebepten dolayı mükelleflerin mücbir sebeplere ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla ilgili belediyeye olayın vukua geldiği tarihten itibaren süresi içerisinde arsa vergisi bildiriminde bulunmaları gerekmektedir. Anılan bölgede 31/07/2023 tarihine kadar mücbir sebep ilan edildiği de dikkate alındığında,¹ bu süre boyunca verilmesi gereken beyanname ve bildirimler 15/08/2023 Salı günü sonuna kadar verilebilecektir.

Deprem sonucu yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binaların arsalarına ait vergiler, bu olayın meydana geldiği 2023 yılını takip eden bütçe yılından itibaren 2 (İki) yıl süreyle (2024 ve 2025 yıllarında) ödenmeyecektir. Oturulması ve kullanılması konusunda idarece yasaklama olmayan orta hasarlı binaların mevcut hasarlarının telafi edilmesinin ardından kullanılması halinde bina vergisinin ödenmesi gerekmektedir.

IV- SONUÇ 

Depremin etkilediği 10 ilin sınırları içerisinde bulunan binalardan daha önce bina vergisi mükellefiyeti bulunanlar, bu verginin 2023 yılının birinci ve ikinci taksitlerini ödemeyecekler ve bu haller devam ettiği sürece de bunlardan bina vergisi alınmayacaktır.

Mükelleflerin mücbir sebeplere ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla ilgili belediyeye olayın vukua geldiği tarihten itibaren süresi içerisinde arsa vergisi bildiriminde bulunmaları gerekmekte ise de, anılan bölgede 31/07/2023 tarihine kadar mücbir sebep ilan edildiği dikkate alındığında,² bu süre boyunca verilmesi gereken beyanname ve bildirimler 15/08/2023 Salı günü sonuna kadar verilebilecek ve bina vergisi “arsa vergisi” olarak tadil edilecek ise de, deprem sonucu yıkılan, yanan veya tamamen kullanılamaz hale gelen binaların arsalarına ait vergiler, bu olayın meydana geldiği 2023 yılını takip eden bütçe yılından itibaren 2 (İki) yıl süreyle (2024 ve 2025 yıllarında) ödenmeyecektir. Oturulması ve kullanılması konusunda idarece yasaklama olmayan orta hasarlı binaların mevcut hasarlarının telafi edilmesinin ardından kullanılması halinde mücbir sebep halinin ortadan kalkmasını müteakip bina vergisinin ödenmesine devam edilecektir.

* 06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş ilinde meydana gelen deprem felaketine ilişkin olarak depremden etkilenen Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından mücbir sebep hali ilan edilmiştir. 213 sayılı VUK’nun 13 ve 15. maddelerine göre vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler mücbir sebep sayılmış olup, Bakanlığa bu konuda yer itibariyle mücbir sebep hali ilan etme yetkisi verilmiştir. Bu kapsamda, söz konusu illerde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin, bu mükellefiyetleri nedeniyle vergi kanunlarının uygulanması bakımından 06/02/2023 ila 31/07/2023 (bu tarih dâhil) tarihleri arasında mücbir sebep halinde olduğu kabul edilmiştir. Mücbir sebep hali boyunca; verilmesi gereken vergi beyannameleri ve bildirimlerinin verilme süreleri, bu beyanname ve bildirimler üzerine tahakkuk eden vergilerin ödeme süreleri, deprem tarihinden önce tahakkuk etmiş, ödeme süresi mücbir sebep hali ilan edilen süreye rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizinin ödeme süresi, 2023 yılı motorlu taşıtlar vergisinin ikinci taksit ödeme süresi ile deprem tarihinden önce ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen ve vadesi mücbir sebep halinin başladığı tarihten sonrasına rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizinin ödeme süresi uzatılmıştır. Bu süre boyunca verilmesi gereken beyanname ve bildirimler 15/08/2023 Salı günü sonuna kadar verilebilecektir. 2023 yılı birinci geçici vergi dönemine ilişkin geçici vergi beyannameleri ise verilmeyecektir. Daha sonra da verilmesine gerek olmayacağı anlaşılmaktadır. Bu beyanname ve bildirimler üzerine tahakkuk eden vergiler ile anılan diğer vergi, ceza ve gecikme faizleri 31/08/2023 Perşembe günü sonuna kadar ödenebilecektir. Bu yerlerde bulunan vergi mükelleflerinin vergi borçları 02/10/2023 Pazartesi günü sonuna kadar başvuru yapmaları ve gerekli şartları da taşımaları kaydıyla faiz alınmaksızın 24 aya kadar taksitlendirilecektir.