Vergi Borçluları Listesi; Şeffaflık mı, Teşhir mi?

Gelir İdaresi Başkanlığı, 10 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 597 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile bu yılın borçlu listesi takvimini açıkladı. Her bir vergi dairesine 5.000.000 TL ve üzerinde vadesi geçmiş borcu bulunan ya da bu tutarda kesinleşmiş vergi ve cezası olan mükellefler, 1-15 Aralık'ta vergi dairelerinin ilan panolarında, 16-30 Aralık'ta ise Başkanlığın internet sitesinde ad ve unvanlarıyla ilan edilecek. Kamuoyu bu uygulamaya yıllardır "vergi yüzsüzleri listesi" diyor. Hukukçunun sorması gereken soru ise başka; bu liste gerçekten bir tahsilat aracı mı, yoksa kanunun gölgesinde işleyen bir teşhir cezası mı?

Dayanak, Vergi Usul Kanunu'nun 5. maddesinin dördüncü fıkrası. Vergi mahremiyeti bu Kanun'un en eski ve en güçlü güvencelerinden biridir; mükellefin beyanı, serveti ve işleri idarenin kasasında kalır. Fıkra, kesinleşen vergi ve cezalar ile vadesi geçtiği hâlde ödenmemiş borçların Bakanlıkça açıklanabileceğini söyleyerek bu güvenceye bir istisna getiriyor. Dikkat edilmesi gereken ilk nokta şudur; kimin, hangi tutardan itibaren, hangi mecrada ve ne süreyle ilan edileceğini kanun belirlemiyor. Eşik, takvim ve kapsam her yıl bir tebliğle idarenin takdirine göre çiziliyor. Temel bir hakkın istisnasının sınırlarını kanun yerine tebliğin çizmesi, Anayasa Mahkemesi'nin bu yılın başında elektronik tebligat konusunda verdiği kararı akla getiriyor. Mahkeme o kararda, temel ilke ve esaslar kanunda belirlenmeksizin usul ve esasları belirleme yetkisinin Bakanlığa bırakılmasını hakkın kanunla sınırlanması ilkesiyle bağdaşmaz bulmuştu. Aynı mantık borçlu listesi için de geçerli.

İkinci nokta eşiğin kendisi. 5 milyon TL sınırı geçen yıl da aynıydı. Enflasyonun bu düzeyde seyrettiği bir ülkede eşiğin güncellenmemesi, listenin her yıl biraz daha genişlemesi demektir; dün listeye girmeyecek ölçekteki bir işletme bugün giriyor. Üstelik ölçüt her bir vergi dairesi bazında işliyor. Üç ayrı vergi dairesinde dörder milyon lira borcu olan mükellef listede yer almazken tek dairede beş milyon lira borcu olan mükellef ilan ediliyor. Eşit durumdaki mükelleflere eşit muamele ilkesi burada aşınıyor.

Üçüncü ve bence en çarpıcı nokta, Tebliğ'in bir ayrıntısında saklı. Listelerin açıklama sütununa, alacağın 6183 sayılı Kanun anlamında tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan alacaklardan olması hâlinde "Alacağın tahsil kabiliyeti bulunmamaktadır." ibaresi yazılacak. İdare, bazı alacakları tahsil edemeyeceğini bile bile ilan ediyor. Tahsil edilemeyeceği baştan kabul edilen bir borcun sahibini teşhir etmenin tahsilatla ilgisi kalmamıştır; geriye caydırıcılık adı altında bir itibar yaptırımı kalır. Oysa yaptırım ancak kanunla ve ölçülü biçimde öngörülebilir.

Dünya bu tartışmayı yaşadı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi, 9 Mart 2023 tarihli L.B./Macaristan kararında (Başvuru No. 36345/16), vergi idaresinin belirli tutarın üzerinde borcu olanların adını ve ev adresini internette yayımlamasını Sözleşme'nin özel hayata saygı hakkını düzenleyen 8. maddesine aykırı buldu. Mahkeme vergi uyumunu sağlama amacını meşru saydı; ancak yasa koyucunun veri koruma, kötüye kullanım riski ve internetin sınırsız erişimi gibi hususları neredeyse hiç tartmadan genel ve otomatik bir yayım rejimi kurmasını demokratik bir toplumda gerekli görmedi. Daire aşamasında ihlal görülmemişken Büyük Daire'nin aksi sonuca varması, bu içtihadın ne kadar tartışılarak olgunlaştığını da gösteriyor.

Türkiye'deki uygulama Macaristan'dan daha ölçülü görünebilir; liste ad, unvan ve tutarla sınırlı, internet yayımı on beş gün. Ancak Strazburg'un asıl eleştirisi yayımlanan verinin türünden çok yöntemin otomatikliğine ve bireysel değerlendirme yokluğuna yönelikti. Bizde de durum aynı. Borcunu 20 Kasım'dan sonra ödeyen, haczi sürdüğü için fiilen tahsilat yapılan ya da mücbir sebep hâlinde olan mükellef için ayrı bir değerlendirme öngörülmüyor; 597 Sıra No.lu Tebliğ bu konuda bir hüküm içermiyor. Yapılandırma kanunlarından yararlananların kapsam dışı bırakılması doğru bir tercih; fakat bu istisna ödeme iradesini ölçmekten çok belirli kanunlara başvurmuş olmayı ödüllendiriyor.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından da sorun basit sayılmaz. Kanunlarda açıkça öngörülme, kişisel veri işlemenin hukuki sebeplerinden biri. Ne var ki Kanun'un 4. maddesindeki işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkesi, kanuni dayanağı olan işlemeler için de geçerli. Ad ve tutarın on beş gün boyunca herkesin erişimine açık olması ile üçüncü kişilerin bu listeleri kopyalayıp süresiz dolaşıma sokması arasındaki farkı idare görmezden gelemez. İnternetin unutmadığı bir dünyada on beş günlük ilan fiilen ömür boyu kayıt anlamına geliyor.

Öneri açık. Açıklamanın eşiği, kapsamı ve süresi kanunla belirlenmeli; tahsil kabiliyeti bulunmadığı idarece tespit edilen alacaklar listeden çıkarılmalı; ilan öncesinde mükellefe kısa bir bildirim ile ödeme ya da itiraz imkânı tanınmalı; internet yayımında arama motorlarına kapalı ve kopyalanamaz bir format tercih edilmeli. Devletin alacağını takip etmesi meşru; vergi mahremiyetinin istisnasını ölçülü tutmak ise anayasal bir zorunluluk.

Vergi borcunu tahsil etmenin yolu haciz, teminat ve yargıdır. Alacağını tahsil etmek isteyen devletin en güçlü aracı hâlâ hukukun kendisidir; ilan panosu o gücü hiçbir zaman taşımadı.

Bu yazıda 10 Kasım 2026 tarihli ve 33426 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 597 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, Anayasa Mahkemesi'nin E.2025/94 sayılı dosyada verdiği 15.01.2026 tarihli karara ilişkin basın duyurusu ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi'nin L.B./Macaristan kararı esas alınmıştır.